Actueel en kwalitatief goed onderwijs met focus op de basisvaardigheden
Op deze pagina staat de monitoringsmatrix voor ‘Actueel en kwalitatief goed onderwijs met focus op de basisvaardigheden’. Dit is één van de subthema's van de beleidsprioriteit 'Een sterke basis en hoge kwaliteit' uit de begroting voor 2027 van OCW.
Wij werken aan hoge kwaliteit in onderwijs en wetenschap als basis voor een veerkrachtige samenleving. Door te investeren in de basisvaardigheden van leerlingen en studenten zorgen we ervoor dat iedereen een stevig fundament voor de toekomst meekrijgt. Tegelijkertijd versterken we de impact van wetenschappelijk onderzoek om nieuwe kennis te ontwikkelen en oplossingen te vinden voor maatschappelijke vraagstukken. Zo bouwen we aan een samenleving waarin talent, kennis en innovatie hand in hand gaan.
Sub-thema
Actueel en kwalitatief goed onderwijs met focus op de basisvaardigheden
Het is belangrijk dat leerlingen en studenten goed kunnen lezen, schrijven en rekenen. Teveel leerlingen en studenten hebben hier op dit moment moeite mee. We streven er daarom naar dat leerlingen en studenten de basisvaardigheden beter gaan beheersen, zodat ze goed kunnen functioneren in de maatschappij en het beroep en indien gewenst soepel door kunnen stromen naar vervolgonderwijs.
Beleidsmaatregelen
Funderend onderwijs
Impuls voor scholen: Scholen hebben de afgelopen jaren subsidie kunnen aanvragen om evidence-informed te werken aan verbetering van de basisvaardigheden. 7.800 scholen ontvingen in dit verband tussen 2022 en 2025 de subsidie verbetering basisvaardigheden. Vanaf 2027 ontvangen alle scholen structureel geld om te werken aan de verbetering van de basisvaardigheden. Vanaf 2028 gebeurt dat via een nieuw bekostigingsinstrument: gerichte bekostiging.
Actualisatie en implementatie curriculum: De komende jaren treden de vernieuwde kerndoelen in werking, de kerndoelen Nederlands en rekenen-wiskunde als eerste. Ook de examenprogramma’s voor de bovenbouw vo worden de komende jaren aangepast en door scholen geïmplementeerd in hun onderwijs de klas. Het vernieuwde curriculum is concreter en actueler, brengt meer samenhang tussen de leergebieden en vakken en zorgt voor een doorlopende leerlijn. Scholen kunnen vanaf schooljaar 2025-2026 aan de slag met de nieuwe kerndoelen Nederlands, rekenen en wiskunde, burgerschap en digitale geletterdheid. Samen met onderwijspartners ondersteunt OCW scholen bij de implementatie van het vernieuwde curriculum. Scholen krijgen via de bekostiging geld voor de professionalisering van onderwijspersoneel. Dit kan ingezet worden op de basisvaardigheden en de implementatie van het vernieuwde curriculum. De lerarenopleidingen hebben hierin een rol voor studenten aan de opleiding en voor de startende en zittende leraren.
Evidence-informed onderwijs: Onderwijsprofessionals krijgen onder andere via het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs toegang tot hoogwaardige en betrouwbare kennis. We maken evidence-informed onderwijs de norm voor alle scholen.
Actuele, betaalbare en goede leermiddelen: Met de kwaliteitsalliantie zorgen we voor meer transparantie over de kwaliteit en prijs van leermiddelen. We ontwikkelen een kwaliteitskader en doen onderzoek naar de ontwikkeling van prijzen.
Aanpak jonge kind: Versterken van de voor- en vroegschoolse periode, o.a. via Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV).
MBO
Bijspijkeren taal- rekenniveau startende mbo-studenten
Cijfers van Stg. Cito (eind 2025) wijzen uit dat het beheersingsniveau van leerlingen in het vmbo op taal en rekenen (derde leerjaar) nog geen verbetering laat zien. Dit betekent dat de komende jaren nog ruim de helft van de leerlingen die het mbo instroomt onder het fundamentele 2F beheersingsniveau zit en maatschappelijk onvoldoende zelfredzaam zijn. Het mbo heeft hierdoor een extra bijspijkeropdracht. Voor studiejaar 2025/2026 en 2026/2027 is in totaal €47,2 miljoen vrij gemaakt binnen de mbo-begroting. Aanvullend is bij de voorjaarsnota 2026 nog eens € 100 miljoen voor de studiejaren 2027/2028, 2028/2029, 2029/2030 en 2030/2031 beschikbaar gesteld. Mbo-scholen kunnen met deze extra middelen circa 200 fte onderwijspersoneel in dienst nemen of behouden. De verwachting is dat deze extra inzet bijdraagt aan het voorkomen van onnodige studievertraging en uitval.
Versterken van de kwaliteit van docenten basisvaardigheden
In de wet komen aanvullende eisen voor huidige en toekomstige docenten Nederlands, rekenen en burgerschap. Hiervoor worden er aanvullende opleidingstrajecten ontwikkeld. In 2025 is de internetconsultatie van het wetsvoorstel dat dit regelt afgerond en zijn de reacties hierop verwerkt. Het wetsvoorstel zal naar verwachting in de tweede helft van 2026 aangeboden worden aan de TK en naar verwachting per 1 augustus 2027 in werking treden. Ook is in 2025 het adviesrapport uniforme opleidingseisen mbo-docenten aan de TK aangeboden.
Versterken onderwijs en examinering basisvaardigheden
Herijken van het onderwijs en de examinering van het Nederlands
In 2025 heeft een expertgroep geadviseerd de taaleisen voor Nederlands aan te passen en te examineren door middel van instellingsexamens. Eind 2025 en begin 2026 is getoetst hoe bruikbaar de nieuwe taaleisen zijn en of een instellingsexamen voor Nederlands passend en haalbaar is met waarborging voor de uitvoerbaarheid en de examenkwaliteit. Er wordt gestreefd de Kamer in het derde kwartaal van 2026 te informeren over de gekozen richting mede naar aanleiding van de adviezen van de expertgroep.
Volgen en bijstellen van de nieuwe rekeneisen
In augustus 2022 zijn nieuwe wettelijke rekeneisen voor het mbo van kracht geworden. Rekenen sluit nu meer aan bij de belevingswereld van de student en het examenresultaat telt mee voor halen van het mbo-diploma. In 2025 is onderzoek naar rekenproblemen opgeleverd in opdracht van OCW. Hieruit blijkt dat een grote meerderheid van de studenten, ook die met rekenproblemen, met passende begeleiding kan slagen voor het nieuwe rekenexamen. Er wordt een vinger aan de pols gehouden ten aanzien van het effect van het rekenexamen op het studiesucces van studenten en de nieuwe rekeneisen worden in 2027 geëvalueerd.
Hernieuwde inrichting van het burgerschapsonderwijs
In juli 2023 is aangekondigd dat de wettelijke burgerschapsopdracht voor het mbo nader wordt uitgewerkt in wet en regelgeving. De internetconsultatie van het wetsvoorstel heeft in het voorjaar van 2025 plaatsgevonden. Hiermee hangt samen dat de huidige kwalificatie-eisen vervangen worden door twintig nieuwe eisen en er een resultaatverplichting wordt ingevoerd in de vorm van een instellingsexamen. Hiervoor wordt het Examen en kwalificatiebesluit (EKB) aangepast. De streefdatum voor het de inwerkingtreding van deze maatregelen is 1 augustus 2027.
Verbeteren van de monitoring
Via monitoring wordt ingezet op meer zicht en grip op het onderwijs in en het beheersingsniveau van de basisvaardigheden. In navolging op de peilingsonderzoeken in het po en vo, worden er ook peilingsonderzoeken ontwikkeld voor het mbo voor rekenvaardigheid, leesvaardigheid en burgerschap. De afname voor rekenen heeft in het najaar van 2025 plaatsgevonden. De uitkomsten worden door de Inspectie gepubliceerd in 2027. De afname van Leesvaardigheid start begin schooljaar 2026-2027 en de uitkomsten worden in 2027 gepubliceerd. Burgerschap start schooljaar 2028-2029. Wanneer de uitkomsten van deze peiling beschikbaar zijn voor publicatie is nog niet bekend.
Financiële middelen
Funderend onderwijs
Impuls voor scholen: In 2027 is voor het verbeteren van de basisvaardigheden € 317,8 miljoen op artikel 1 (po) en € 190,4 miljoen op artikel 3 (vo) beschikbaar. Voor de subsidie verbetering basisvaardigheden is in 2027 is € 131,9 miljoen op artikel 1 (po) en € 72,2 miljoen op artikel 3 (vo) beschikbaar.
Actualisatie en implementatie curriculum: € 19,1 miljoen is in 2027 beschikbaar voor de implementatie van vernieuwde kerndoelen en curriculum op artikel 3 (vo).
In het onderwijsakkoord van april 2022 zijn ook middelen voor vrijgemaakt. Hierbij is structureel € 118,0 miljoen toegevoegd aan de bekostiging van scholen in het funderend onderwijs voor de professionalisering van onderwijspersoneel. Deze middelen staan in de OCW-begroting onder de regels bekostiging po-instellingen en bekostiging vo-instellingen.
Evidence-informed onderwijs: In 2027 is o.a. € 0,6 miljoen op artikel 1 (po) en artikel 3 (vo) beschikbaar voor de Kennisrotonde van NKO; via een overboeking naar OBW is € 2,6 miljoen beschikbaar voor het Nationaal Cohortonderzoek Onderwijs; en voor de expertisepunten/kennistafel voor basisvaardigheden is € 4,0 miljoen beschikbaar op artikel 3 (vo).
Actuele, betaalbare en goede leermiddelen: € 2,7 miljoen is in 2027 beschikbaar op artikel 3 (vo).
Aanpak jonge kind: Voor het jaar 2027 is € 31,0 miljoen overgeboekt naar BZK als onderdeel van het bredere Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV).
Mbo
Regeling Kwaliteitsafspraken 2024-2027: mbo-instellingen kunnen ervoor kiezen om middelen vanuit het vrije deel van de Regeling kwaliteitsafspraken (€ 397,8 miljoen) in te zetten voor dit subthema, omdat dit aansluit bij de doelstellingen van de Werkagenda mbo.
Taal, Rekenen, burgerschap en docenten
Dit is onderdeel van de wettelijke taak waarvoor scholen bekostiging krijgen. De bekostiging voor het jaar 2027 is circa € 4,9 miljard. Onderdeel hiervan zijn de extra middelen die scholen hebben ontvangen om achterstanden in de basisvaardigheden van startende mbo studenten weg te werken (maatregel 1 mbo, zie hierboven). Ook vallen onder de lumpsum middelen voor de professionalisering van docenten basisvaardigheden. Hiervoor is vanaf 2023 € 30,0 miljoen per jaar toegevoegd aan de lumpsumbekostiging voor mbo-instellingen.
