Nederlandse kennisinstellingen en wetenschapsfinanciers zijn in 2020 met het programma Erkennen & Waarderen gestart. Het programma loopt tot 2026. Het doel van het programma is om wetenschappers breder te waarderen om recht te doen aan de verschillende academische kwaliteiten die wetenschappers kunnen hebben. Dit betekent niet alleen aandacht voor onderzoeksprestaties (met name het aantal publicaties), maar ook voor bijdragen op andere domeinen zoals onderwijs, impact, leiderschap en patiëntenzorg.
Een nieuwe balans in het Erkennen & Waarderen van wetenschappers vraagt om een diepgaande cultuurverandering. Dit begint bij voldoende bekendheid met deze transitie onder het wetenschappelijk personeel. Uiteindelijk is het van groot belang dat het wetenschappelijk personeel gaat ervaren dat hun werkzaamheden breder worden erkend en gewaardeerd, en dat er een cultuur ontstaat waarbij differentiatie in loopbanen mogelijk is en ieders talent telt. Door middel van een landelijke cultuurbarometer wordt getoetst in hoeverre de ambities van het programma Erkennen & Waarderen door wetenschappers worden herkend, ervaren en gedeeld.
Deze indicator geeft inzicht in de vordering van de beoogde Erkennen & Waarderen cultuurverandering.
Bekendheid met het programma Erkennen & Waarderen in 2024 en 2026
Percentage van het aantal wetenschappers
De bekendheid met het programma Erkennen & Waarderen is tussen 2024 en 2026 toegenomen. In 2026 is 44% van de wetenschappers grotendeels of volledig bekend met het programma, tegenover 39% in 2024. Tegelijkertijd nam het aandeel wetenschappers dat helemaal niet of nauwelijks bekend is af van 38% in 2024 naar 33% in 2026. Het aandeel dat enigszins bekend is met Erkennen & Waarderen bleef gelijk op 23%.
Bekendheid 2024 2026 helemaal niet 25 20 nauwelijks 13 12 enigszins 23 23 grotendeels 29 33 volledig 10 12 Bron: Berenschot (2026) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen (rapport en data); Berenschot (2024) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen.
Definitie: In 2026 was de meetperiode kwartaal 1 van 2026. De vragenlijst is uitgezet bij 26 instellingen, met in totaal een populatie van ten minste 63.530 wetenschappers. Omdat niet alle instellingen volledige populatiegegevens konden aanleveren, kan de werkelijke populatie iets hoger liggen. De vragenlijst is door 6.532 respondenten ingevuld. Dit is een responspercentage van 10,3%. Het responspercentage op deze vraag lag iets lager: 9,6% (6.106 respondenten).
In 2024 was de meetperiode kwartaal 1 van 2024. De vragenlijst is uitgezet bij 26 instellingen, met in totaal een populatie van 65.142 wetenschappers De vragenlijst is door 7.863 respondenten ingevuld. Dit is een responspercentage van 12,1%. Het responspercentage op deze vraag lag iets lager: 11,4% (7.407 respondenten).
Beschikbaar: Er zijn geen vervolgmetingen gepland.
Publicatiedatum: 5 september 2026
Bekendheid met het programma Erkennen & Waarderen per functiecategorie in 2026
Percentage
Onder hoogleraren en universitaire hoofddocenten is de bekendheid met het programma Erkennen & Waarderen het grootst: 7569% respectievelijk 6156% is er grotendeels of volledig bekend mee. Ten opzichte van 2024 is het aandeel dat grotendeels of volledig bekend is met het programma binnen alle functiecategorieën behalve de medisch specialisten anders met ongeveer 5 procentpunten gestegen. Onder de hoogleraar-medisch specialisten steeg de bekendheid met 10 procentpunten ten opzichte van 2024.
Onder medisch specialisten anders en promovendi bevindt zich de grootste groep die er niet of nauwelijks mee bekend is: 7780% respectievelijk 679%.
Een kanttekening hierbij is dat van alle wetenschappers die de vragenlijst hebben ingevuld, opvallend veel hoogleraar zijn (overtegenwoordiging) en juist weinig promovendus (ondervertegenwoordiging). Mogelijk geeft dit een vertekening van de resultaten.
Functiecategorie helemaal niet nauwelijks enigszins grotendeels volledig hoogleraar 5 5 16 46 29 hoogleraar medisch specialist 21 13 25 32 9 UHD 7 9 23 44 17 UD 14 12 28 37 10 onderzoeker 33 18 26 20 4 docent 22 14 31 28 4 promovendus 49 18 18 12 2 medische specialist anders 53 24 14 7 1 anders 18 13 23 35 10 Bron: Berenschot (2026) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen (rapport en data); Berenschot (2024) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen.
Definitie:
Aan medewerkers van instellingen voor hoger onderwijs en onderzoek is in een enquête gevraagd om aan te geven in hoeverre zij bekend zijn met het programma Erkennen & Waarderen. De meetperiode was kwartaal 1 van 2026. De vragenlijst is uitgezet bij 26 instellingen, met in totaal een populatie van 63.530 wetenschappers. De vragenlijst is door 6.532 respondenten ingevuld. Dit is een responspercentage van 10,3%. Het responspercentage op deze vraag lag iets lager: 9,5% (6.045 respondenten).
In 2024 was de meetperiode kwartaal 1 van 2024. De vragenlijst is uitgezet bij 26 instellingen, met in totaal een populatie van 65.142 wetenschappers. De vragenlijst is door 7.863 respondenten ingevuld. Dit is een responspercentage van 12,1%. Het responspercentage op deze vraag lag iets lager: 11,3% (7.344 respondenten). De cijfers voor 2024 zijn niet zichtbaar in de grafiek, maar wel in de tabel.
De categorie ‘medisch specialist anders’ omvat medisch specialisten die niet in één van de andere categorieën waren onder te brengen. Deze artsen hebben niet als hoofdfunctie een academische functie, maar doen wel onderzoek. In de categorie ‘anders’ zitten bijvoorbeeld opleidingsdirecteuren, directeuren en decanen. UHD = universitair hoofddocent, UD = universitair docent.
Beschikbaar: Er zijn geen vervolgmetingen gepland.
Publicatiedatum: 5 september 2026
Mate waarin wetenschappers zich erkend, gewaardeerd en beloond voelen voor het werk dat zij doen in 2024 en 2026
Percentage van het aantal wetenschappers
In 2026 voelt bijna de helft van de wetenschappers zich erkend (48%) of gewaardeerd (51%). Dit staat tegenover 27% van de wetenschappers die zich helemaal niet of niet erkend voelt en 25% die zich helemaal niet of niet gewaardeerd voelt. Ten opzichte van 2024 is het aandeel wetenschappers dat zich erkend voelt bijna gelijk gebleven (49% in 2024). Het aandeel wetenschappers dat zich niet erkend voelt is sinds 2024 toegenomen met 3 procentpunt (24% in 2024). Het aandeel wetenschappers dat zich gewaardeerd voelt is toegenomen met 6 procentpunt (45% in 2024). Het aandeel wetenschappers dat zich niet gewaardeerd voelt, is gedaald met 3 procentpunt (29% in 2024).
In 2026 is voor het eerst gevraagd in hoeverre wetenschappers zich beloond voelen. In 2026 voelt 37% van de wetenschappers zich beloond voor het werk dat men doet, tegenover 35% van de wetenschappers die zich niet beloond voelt. Het aandeel wetenschappers wat zich erkend of gewaardeerd voelt, ligt hoger dan het aandeel wetenschappers dat zich beloond voelt voor het werk dat men doet. Uit de toelichtingen van de wetenschappers komt naar voren dat er meer aandacht is voor verschillende vormen van wetenschappelijk werk, maar dat deze bredere erkenning en waardering niet altijd doorwerkt in formele beloning, loopbaanontwikkeling en beoordelingscriteria.
Naar functiegroep zijn er verschillen in ervaringen van erkenning, waardering en beloning. Docenten, onderzoekers, UD’s en UHD’s ervaren iets minder erkenning en waardering dan promovendi, medisch specialisten en hoogleraren. Ook ervaren UD’s en docenten de minste beloning, terwijl hoogleraren en hoogleraar-medisch specialisten zich het vaakst beloond voelen.
Categorie helemaal niet van toepassing niet van toepassing neutraal van toepassing volledig van toepassing Erkend 2026 9 18 25 39 10 Erkend 2024 8 16 27 40 9 Gewaardeerd 2026 9 17 24 40 11 Gewaardeerd 2024 11 18 26 36 9 Beloond 2026 15 20 29 29 8 Bron: Berenschot (2026) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen (rapport en data); Berenschot (2024) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen.
Definitie: In 2026 was de meetperiode kwartaal 1 van 2026. De vragenlijst is uitgezet bij de 26 deelnemende instellingen, met in totaal een populatie van ten minste 63.530 wetenschappers. De vragenlijst is door 6.532 respondenten ingevuld. Dit is een responspercentage van 10,3%. Het responspercentage op deze vraag was ook 10,3%.
In 2024 was de meetperiode kwartaal 1 van 2024. De vragenlijst is uitgezet bij 26 instellingen, met in totaal een populatie van 65.142 wetenschappers. De vragenlijst is door 7.863 respondenten ingevuld. Dit is een responspercentage van 12,1%. Het responspercentage op deze vraag was ongeveer gelijk (12%, 7.846 respondenten)
De stelling “Over het algemeen voel ik mij beloond voor het werk dat ik doe” is in 2024 niet voorgelegd aan de respondenten (i.e. wetenschappers), maar voor het eerst opgenomen in deze meting.
Beschikbaar: Er zijn geen vervolgmetingen gepland.
Publicatiedatum: 5 september 2026
Ervaren verandering door het programma Erkennen & Waarderen op systeem, beleid en cultuur in 2024 en 2026
Percentage van het aantal wetenschappers
Wetenschappers ervaren in 2026 veranderingen die te maken hebben met het programma Erkennen & Waarderen, maar deze zijn voor een aanzienlijk deel nog beperkt zichtbaar. Ongeveer de helft van de wetenschappers ervaart geen verandering binnen het systeem, bijvoorbeeld organisatiestructuur, het beleid en/of de cultuur van de instelling waar men werkzaam is. De grootste positieve (42%) en negatieve (16%) veranderingen worden bemerkt binnen het beleid. De veranderingen zijn bijvoorbeeld meer aandacht voor kwaliteit dan kwantiteit van het werk en diversificatie van loopbaanpaden breder dan alleen gebaseerd op onderzoekprestaties. Ten opzichte van 2024 is het algemene beeld grotendeels vergelijkbaar. Ook toen werden de meeste positieve en negatieve veranderingen op beleidsniveau ervaren.
In 2026 is de vraag toegevoegd of wetenschappers veranderingen ervaren in hun dagelijkse werkzaamheden, hun takenpakket. De resultaten laten zien dat wetenschappers hier minder vaak verandering ervaren dan binnen het systeem, het beleid en de cultuur. 73% ervaart geen verandering in hun dagelijkse werkzaamheden. 15% ervaart een positieve verandering en 13% een negatieve verandering.
Categorie negatieve verandering enigszins negatieve verandering geen verandering enigszins positieve verandering positieve verandering Systeem 2026 6 6 59 25 4 Systeem 2024 5 6 59 25 5 Beleid 2026 7 9 41 34 8 Beleid 2024 6 8 43 34 9 Cultuur 2026 6 7 54 27 6 Cultuur 2024 5 7 53 29 7 Dagelijkse werkzaamheden 2026 5 8 73 12 3 Bron: Berenschot (2026) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen (rapport en data); Berenschot (2024) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen.
Definitie:
Systeem: bijvoorbeeld organisatiestructuur, samenstelling commissies. Beleid: bijvoorbeeld loopbaanbeleid, beoordelingsbeleid, jaargesprekken, werving en selectie, strategie.
Cultuur: bijvoorbeeld manier van samenwerking, ruimte voor persoonlijke ontwikkeling, omgang met collega’s en leidinggevende.In 2026 was de meetperiode kwartaal 1 van 2026. De vragenlijst is uitgezet bij 26 deelnemende instellingen, met in totaal een populatie van ten minste 63.530 wetenschappers. De vragenlijst is door 6.532 respondenten ingevuld. Dit is een responspercentage van 10,3%. Het responspercentage op deze vraag lag iets lager, op ongeveer 8,5% (aantal respondenten op deze vragen varieerde van 5.207 tot 5.634).
In 2024 was de meetperiode kwartaal 1 van 2024. De vragenlijst is uitgezet bij 26 instellingen, met in totaal een populatie van 65.142 wetenschappers. . De vragenlijst is door 7.863 respondenten ingevuld. Dit is een responspercentage van 12,1%. Het responspercentage op deze vraag was 9,5% (6.039 respondenten)
De stelling “Ik zie over de afgelopen twee jaar verandering optreden door het programma Erkennen & Waarderen in mijn dagelijkse werkzaamheden (samenstelling van je takenpakket)” is in 2024 niet voorgelegd aan de respondenten (i.e. wetenschappers), maar voor het eerst opgenomen in deze meting.
Beschikbaar: Er zijn geen vervolgmetingen gepland.
Publicatiedatum: 5 september 2026
Ontwikkeling en implementatie Erkennen & Waarderen: hervorming aan faculteiten
Aantal faculteiten
In de CAO Nederlandse Universiteiten 2023-2024 zijn afspraken over Erkennen & Waarderen opgenomen in de arbeidsvoorwaarden. Daarnaast zijn sinds de start van het programma Erkennen & Waarderen alle universiteiten actief bezig met het differentiëren en dynamiseren van loopbaanpaden. De voortgang van de ontwikkeling en implementatie van het programma Erkennen & Waarderen bestaat uit verschillende fasen. De volgende fasen kunnen worden gedefinieerd: overweging hervormingsprocessen, herziening en ontwikkeling hervormingsprocessen, start implementatie van hervormingsprocessen, volledige implementatie van hervormingsprocessen en tot slot evaluatie van een eerder hervormingsproces. De fase verschilt per faculteit.
Begin 2025 zijn 15/61 (25%) faculteiten processen aan het herzien, ontwikkelen of in een implementatieproeffase. Daarnaast zijn 27/61 (44%) faculteiten in de implementatiefase. In 12/61 (20%) faculteiten is de implementatie fase afgerond en zijn de hervormingsprocessen goed ingeburgerd in de gehele organisatie. In 3/61 (5%) faculteiten wordt een eerder hervormingsproces geëvalueerd.
In 7% (4/61) van de faculteiten worden Erkennen & Waarderen hervormingen overwogen, maar is er nog geen besluit genomen.
Fase Aantal faculteiten Evaluatie eerder hervormingsproces 3 Volledige implementatie 12 Start implementatie 27 Herziening processen 15 Overweging hervormingsprocessen 4 Bron: Centre for Science and Technology Studies (CWTS)/Erkennen & Waarderen (2025): Survey insights and highlights.
Definitie: In maart 2025 heeft het CWTS in opdracht van het landelijke programma Erkennen & Waarderen een vragenlijst uitgezet onder alle decanen van de achttien Nederlandse universiteiten over het gebruik van kwaliteitskenmerken. Daarbij is ook gevraagd waar de faculteiten momenteel staan in het proces over het anders beoordelen van academische loopbanen. Het responspercentage op de vragenlijst was 65%.
Beschikbaar: Eenmalig
Publicatiedatum: 11 november 2025