Nederlandse kennisinstellingen en wetenschapsfinanciers zijn in 2020 met het programma Erkennen & Waarderen gestart. Het programma loopt tot 2026. Het doel van het programma is om wetenschappers breder te waarderen om recht te doen aan de verschillende academische kwaliteiten die wetenschappers kunnen hebben. Dit betekent niet alleen aandacht voor onderzoeksprestaties (en dan met name het aantal publicaties), maar ook voor bijdragen op andere domeinen zoals onderwijs, impact, leiderschap en patiëntenzorg.
Een nieuwe balans in het Erkennen & Waarderen van wetenschappers vraagt om een diepgaande cultuurverandering. Dit begint bij voldoende bekendheid met deze transitie onder het wetenschappelijk personeel. Uiteindelijk is het van groot belang dat het wetenschappelijk personeel gaat ervaren dat hun werkzaamheden breder worden erkend en gewaardeerd, en dat er een cultuur ontstaat waarbij differentiatie in loopbanen mogelijk is en ieders talent telt. Door middel van een landelijke cultuurbarometer wordt getoetst in hoeverre de ambities van het programma Erkennen & Waarderen door wetenschappers worden herkend, ervaren en gedeeld.
Deze indicator geeft inzicht in de vordering van de beoogde Erkennen & Waarderen cultuurverandering.
Bekendheid met het programma Erkennen & Waarderen in 2024
Percentage van het aantal wetenschappers
In 2024 is 39% van de wetenschappers grotendeels of volledig bekend met het programma Erkennen & Waarderen. Een vergelijkbaar aandeel wetenschappers is nog helemaal niet (25%) of nauwelijks (13%) bekend met het programma.
| Bekendheid | Percentage |
|---|---|
| helemaal niet | 25 |
| nauwelijks | 13 |
| enigszins | 23 |
| grotendeels | 29 |
| volledig | 10 |
Bron: Berenschot (2024) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen
Definitie: De meetperiode was kwartaal 1 van 2024. De vragenlijst is uitgezet bij 26 instellingen, met in totaal een populatie van 65.142 wetenschappers. Het responspercentage bedraagt 12,1%. De netto respons op deze vraag bedroeg 7.407.
Beschikbaar: In 2026 wordt een nieuwe cultuurbarometer verwacht.
Publicatiedatum: 16 september 2024
Bekendheid met het programma Erkennen & Waarderen in 2024 per functiecategorie
Percentage
Onder hoogleraren en universitaire hoofddocenten is de bekendheid met het programma Erkennen & Waarderen het grootst: 69% respectievelijk 56% is er grotendeels of volledig bekend mee. Onder medisch specialisten anders en promovendi bevindt zich de grootste groep die er niet of nauwelijks mee bekend is: 80% respectievelijk 69%.
Een kanttekening hierbij is dat van alle wetenschappers die de vragenlijst hebben ingevuld, opvallend veel hoogleraar zijn (overtegenwoordiging) en juist weinig promovendus (ondervertegenwoordiging). Mogelijk geeft dit een vertekening van de resultaten.
| Functiecategorie | helemaal niet | nauwelijks | enigszins | grotendeels | volledig |
|---|---|---|---|---|---|
| hoogleraar | 6 | 7 | 18 | 43 | 26 |
| hoogleraar medisch specialist | 22 | 23 | 24 | 28 | 3 |
| UHD | 10 | 10 | 23 | 41 | 15 |
| UD | 17 | 12 | 28 | 33 | 9 |
| onderzoeker | 39 | 15 | 25 | 17 | 3 |
| docent | 28 | 16 | 26 | 24 | 5 |
| promovendus | 52 | 16 | 18 | 12 | 3 |
| medische specialist anders | 59 | 21 | 16 | 4 | 1 |
| anders | 22 | 17 | 27 | 21 | 13 |
Bron: Berenschot (2024) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen
Definitie: Aan medewerkers van instellingen voor hoger onderwijs en onderzoek is in enquête-onderzoek gevraagd om aan te geven in hoeverre zij bekend zijn met het programma Erkennen & Waarderen. De meetperiode was kwartaal 1 van 2024. De vragenlijst is uitgezet bij 26 instellingen, met in totaal een populatie van 65.142 wetenschappers. Het responspercentage bedroeg 12,1% en de netto respons op deze vraag bedroeg 7.344.
De categorie ‘medisch specialist anders’ omvat medisch specialisten die niet in één van de andere categorieën waren onder te brengen. Deze artsen hebben niet als hoofdfunctie een academische functie, maar doen wel onderzoek. In de categorie ‘anders’ zitten bijvoorbeeld opleidingsdirecteuren, directeuren en decanen. UHD = universitair hoofddocent, UD = universitair docent.
Beschikbaar: In 2026 wordt een nieuwe cultuurbarometer verwacht.
Publicatiedatum: 16 september 2024
Mate waarin wetenschappers zich erkend en gewaardeerd voelen voor het werk dat zij doen
Percentage van het aantal wetenschappers
Bijna de helft van de wetenschappers voelt zich erkend (49%) of gewaardeerd (45%). Dit staat tegenover 24% van de wetenschappers die zich helemaal niet of niet erkend voelt en 29% die zich helemaal niet of niet gewaardeerd voelt.
| Beoordeling | erkend | gewaardeerd |
|---|---|---|
| helemaal niet van toepassing | 8 | 11 |
| niet van toepassing | 16 | 18 |
| neutraal | 27 | 26 |
| van toepassing | 40 | 36 |
| volledig van toepassing | 9 | 9 |
Bron: Berenschot (2024) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen
Definitie: De meetperiode was kwartaal 1 van 2024. De vragenlijst is uitgezet bij 26 instellingen, met in totaal een populatie van 65.142 wetenschappers. Het responspercentage bedroeg 12,1% en de netto respons op deze vraag bedroeg 7.850.
Beschikbaar: In 2026 wordt een nieuwe cultuurbarometer verwacht.
Publicatiedatum: 16 september 2024
Ervaren verandering door het programma Erkennen & Waarderen op systeem, beleid en cultuur
Percentage van het aantal wetenschappers
Wetenschappers ervaren veranderingen die te maken hebben met het programma Erkennen & Waarderen. Ongeveer de helft van de wetenschappers ervaart een verandering binnen het systeem, bijvoorbeeld organisatiestructuur, het beleid en/of de cultuur van de instelling waar men werkzaam is. De grootste positieve (43%) en negatieve (14%) veranderingen worden bemerkt binnen het beleid. De veranderingen zijn bijvoorbeeld meer aandacht voor kwaliteit dan kwantiteit van het werk en diversificatie van loopbaanpaden breder dan alleen gebaseerd op onderzoekprestaties.
| Ervaren verandering | systeem | beleid | cultuur |
|---|---|---|---|
| negatieve verandering | 5 | 6 | 5 |
| enigszins negatieve verandering | 6 | 8 | 7 |
| geen verandering | 59 | 43 | 53 |
| enigszins positieve verandering | 25 | 34 | 29 |
| positieve verandering | 5 | 9 | 7 |
Bron: Berenschot (2024) Rapport Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen
Definitie: De meetperiode was kwartaal 1 van 2024. De vragenlijst is uitgezet bij 26 instellingen, met in totaal een populatie van 65.142 wetenschappers. Het responspercentage bedroeg 12,1% en de netto respons op deze vraag bedroeg 6.942.
Systeem: bijvoorbeeld organisatiestructuur, samenstelling commissies. Beleid: bijvoorbeeld loopbaanbeleid, beoordelingsbeleid, jaargesprekken, werving en selectie, strategie.
Cultuur: bijvoorbeeld manier van samenwerking, ruimte voor persoonlijke ontwikkeling, omgang met collega’s en leidinggevende.
Beschikbaar: In 2026 wordt een nieuwe cultuurbarometer verwacht.
Publicatiedatum: 16 september 2024
Ontwikkeling en implementatie Erkennen & Waarderen: hervorming aan faculteiten
Aantal faculteiten
In de CAO Nederlandse Universiteiten 2023-2024 zijn afspraken over Erkennen & Waarderen opgenomen in de arbeidsvoorwaarden. Daarnaast zijn sinds de start van het programma Erkennen & Waarderen alle universiteiten actief bezig met het differentiëren en dynamiseren van loopbaanpaden. De voortgang van de ontwikkeling en implementatie van het programma Erkennen & Waarderen bestaat uit verschillende fasen. De volgende fasen kunnen worden gedefinieerd: overweging hervormingsprocessen, herziening en ontwikkeling hervormingsprocessen, start implementatie van hervormingsprocessen, volledige implementatie van hervormingsprocessen en tot slot evaluatie van een eerder hervormingsproces. De fase verschilt per faculteit.
Begin 2025 zijn 15/61 (25%) faculteiten processen aan het herzien, ontwikkelen of in een implementatieproeffase. Daarnaast zijn 27/61 (44%) faculteiten in de implementatiefase. In 12/61 (20%) faculteiten is de implementatie fase afgerond en zijn de hervormingsprocessen goed ingeburgerd in de gehele organisatie. In 3/61 (5%) faculteiten wordt een eerder hervormingsproces geëvalueerd.
In 7% (4/61) van de faculteiten worden Erkennen & Waarderen hervormingen overwogen, maar is er nog geen besluit genomen.
| Fase | Aantal faculteiten |
|---|---|
| Evaluatie eerder hervormingsproces | 3 |
| Volledige implementatie | 12 |
| Start implementatie | 27 |
| Herziening processen | 15 |
| Overweging hervormingsprocessen | 4 |
Bron: Centre for Science and Technology Studies (CWTS)/Erkennen & Waarderen (2025): Survey insights and highlights.
Definitie: In maart 2025 heeft het CWTS in opdracht van het landelijke programma Erkennen & Waarderen een vragenlijst uitgezet onder alle decanen van de achttien Nederlandse universiteiten over het gebruik van kwaliteitskenmerken. Daarbij is ook gevraagd waar de faculteiten momenteel staan in het proces over het anders beoordelen van academische loopbanen. Het responspercentage op de vragenlijst was 65%.
Beschikbaar: Eenmalig
Publicatiedatum: 11 november 2025