Sociale veiligheid staat steeds prominenter op de agenda van de universiteiten en hogescholen, mede door incidenten die niet op zichzelf staan en wijzen op meer diepgewortelde structurele problemen (Nederlandse Arbeidsinspectie 2024; Regiegroep Sociale Veiligheid 2025). Om sociale veiligheid proactief te kunnen waarborgen is o.a. continue en betrouwbare monitoring nodig. Hiermee is niet alleen de actuele situatie bekend, maar ook de effecten van beleidsmaatregelen waarop bijgestuurd kan worden. Op dit moment is de sector nog aangewezen op incidentele onderzoeken. Er ligt een plan om daar verandering in te brengen. Ter voorbereiding daarop is door de koepels UNL en VH op basis van de incidentele onderzoeken een stand van zaken van de ervaren sociale veiligheid in het hoger onderwijs opgemaakt.

Ervaren sociale veiligheid in het hoger onderwijs

De rode draad uit de verschillende onderzoeken over 2021 – 2024 is als volgt:

  • Wijdverspreide problemen: Ongewenst gedrag zoals pesten, uitsluiting en seksuele intimidatie komt veel voor. Zo meldde de Arbeidsinspectie in 2024 dat 39% van universitaire werknemers de laatste twee jaren pesten ervoer en 11% seksuele intimidatie. Volgens het CBS ervoer 34% van wo/hbo-studenten seksueel grensoverschrijdend gedrag tijdens het studiejaar 2023/2024*). Werknemers van UMC’s ervaren vaker dreigingen door externen (zoals patiënten) dan werknemers van universiteiten en hogescholen.
  • Groepen die vaker onveiligheid ervaren: Vrouwen, minderheden en LHBTIQ+-personen rapporteren vaker onveiligheid.
  • Verschil tussen incidenten en algemene beleving: Veel mensen voelen zich over het algemeen veilig op de universiteit of hogeschool, ondanks meldingen van onveilige situaties en incidenten. Zo waren in 2024 86% van wo-studenten het “eens” of “zeer eens” met de stelling “ik voel me veilig om mezelf te zijn op de instelling waar ik studeer”.
  • Institutionele factoren: Werkdruk, machtsverschillen en het ontbreken van een aanspreekcultuur dragen bij aan het probleem.
  • Het Nederlandse hoger onderwijs presteert vergelijkbaar met andere sectoren en landen: Het CBS Werkonderzoek (2022) toont aan dat de prevalentie van ongewenst gedrag ervaren door werknemers in het hoger onderwijs (13% ervoer verbale agressie in de laatste 12 maanden, 10% pesten) vergelijkbaar is met het openbaar bestuur (10% verbale agressie, 10% pesten) en met de private sector (10% verbale agressie, 12% pesten). Eurostudent (2024) meldt dat 20% van de Nederlandse wo-studenten lage sociale veiligheid ervoer tijdens hun studie, tegenover een Europees gemiddelde van 22%. Dit toont dat sociale veiligheid een universeel complex vraagstuk is, maar neemt de noodzaak van verbetering niet weg.

*) Dit percentage inclusief seksueel grensoverschrijdend gedrag dat buiten de universiteit plaatsvond, zoals thuis of op straat.

Metadata

Definitie:
Sociale veiligheid in het hoger onderwijs omvat de mate waarin mensen zich beschermd voelen tegen lichamelijke, geestelijke en sociale bedreigingen in hun directe omgeving en de structuren die deze bescherming waarborgen (werkdefinitie). 
De data zijn gebaseerd op onderzoeken in de periode 2021 t/m 2024.
Hierbij moet opgemerkt worden dat er sprake is van enige inconsistentie in definities en manier van vraagstelling en het vaak om eenmalige metingen gaat. Ook ligt de nadruk vaak op ervaringen en blijven registerdata en institutionele factoren buiten beschouwing.

Bron:
Diversen:
Nederlandse Arbeidsinspectie. (2024). Arbo in Bedrijf Special: Psychosociale arbeidsbelasting universiteiten.

CBS Prevalentie monitor (2024). Huiselijk geweld en Seksueel grensoverschrijdend gedrag.

CBS Werkonderzoek (2022). 

Sociale veiligheid en inclusie in het Wo: Verdiepende analyses op basis van het Werkonderzoek 2022 (2023)

Eurostudent. Student Well-being (2024).

Nationale Studenten Enquête (2024).

Inspectie van het Onderwijs. (2022). Sociale veiligheid in het onderwijs. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.

ResearchNed Sociale veiligheid in het hoger onderwijs (2022).

Evaluatie Nederlandse promotietrajecten (2023).

I&O Research Studenten over verkrachting (2021).

De Geneeskundestudent (2023).

Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen (2024).

KNAW, Sociale veiligheid in de Nederlandse wetenschap. Van papier naar praktijk (2022).

USBO, Kracht zonder tegenkracht: Onderzoek naar sociale veiligheid in de Tweede Kamer der Staten-Generaal (2023).

Beschikbaar: Eenmalig in 2025 als opmaat naar een structurele monitoring

Publicatiedatum: 13 maart 2026