Uit analyses van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en de veiligheidsdiensten blijkt dat Nederland al langere tijd in toenemende mate geconfronteerd wordt met statelijke dreigingen. Ook kennisinstellingen vormen daarbij een doelwit. De Rijksoverheid en de Nederlandse kennissector werken nauw met elkaar samen om de bewustwording en weerbaarheid van kennisinstellingen te verhogen. Op 31 januari 2022 hebben de Rijksoverheid en de Nederlandse kennissector gezamenlijk de Nationale Leidraad Kennisveiligheid gepubliceerd.
Deze drie indicatoren kijken naar kennisveiligheid. De eerste indicator omvat het percentage universiteiten en hogescholen met een portefeuillehouder kennisveiligheid in het college van bestuur (CvB) en een adviesteam kennisveiligheid. Een adviesteam kennisveiligheid bestaat uit een brede samenstelling van expertises, zoals kennisveiligheid, integrale veiligheid, cyberveiligheid, HR- en juridische expertise. Een adviesteam kan bijvoorbeeld fungeren als een intern loket voor het behandelen van casuïstiek binnen de kennisinstelling, maar kan ook een beleidsvormende functie hebben.
De tweede indicator meet het percentage universiteiten en hogescholen die een risicoanalyse kennisveiligheid in de afgelopen drie jaar hebben uitgevoerd. In een risicoanalyse kennisveiligheid wordt gekeken naar drie samenhangende factoren: (1) de inhoud van het onderzoek, (2) het land waar de betrokken samenwerkingspartner gevestigd is en (3) de samenwerkingspartner zelf. Zo krijgen instellingen op centraal (bestuurlijk) niveau een scherp en volledig beeld van de bijzonder waardevolle kennisdomeinen, risico’s en kwetsbaarheden binnen de instelling. Instellingen achterhalen zo waar eventueel verdere maatregelen binnen de organisatie nodig zijn.
De laatste indicator kijkt naar het percentage universiteiten en hogescholen dat bewustwordingsactiviteiten binnen het thema kennisveiligheid uitvoert. Bewustwordingscampagnes binnen het thema kennisveiligheid kunnen een open veiligheidscultuur binnen een kennisinstelling ondersteunen. Daarbij is doorlopende aandacht nodig om iedereen scherp te houden en ook nieuwe medewerkers mee te krijgen. Ook is kennisveiligheid – en het denken daarover – volop in beweging waardoor het belangrijk is kennis up-to-date te houden.
Het percentage instellingen met een portefeuillehouder kennisveiligheid in het CvB in 2023.
Percentage
Alle universiteiten hebben een portefeuillehouder kennisveiligheid in hun CvB. Bij de hogescholen is dit percentage 81%.
| Type instelling | Ja | Nee | Onbekend-nvt |
|---|---|---|---|
| Hogescholen | 81,1 | 16,2 | 2,7 |
| Universiteiten | 100 | 0 | 0 |
Bron: Kennisveiligheidsbeleid in het hoger onderwijs en onderzoek: Sectorbeeld hogescholen & Sectorbeeld universiteiten.
Definitie: Met kennisveiligheid wordt hier bedoeld het voorkomen van ongewenste overdracht van sensitieve kennis en technologie met negatieve gevolgen voor onze nationale veiligheid en de Nederlandse innovatiekracht. Daarnaast gaat het om heimelijke beïnvloedings- en inmengingsactiviteiten van statelijke actoren in hoger onderwijs en wetenschap, die kunnen leiden tot (zelf)censuur en aantasting van de academische vrijheid. Ook kan het gaan om ethische kwesties die samenhangen met de samenwerking met personen en instellingen uit landen waar grondrechten niet worden gerespecteerd. De sectorbeelden kennisveiligheid geven op basis van gegevens uit zelfrapportage van de instellingen inzicht in de mate waarin en de manier waarop de instellingen voor hoger onderwijs en onderzoek het kennisveiligheidsbeleid hebben uitgewerkt.
Beschikbaar: Iedere 2 jaar in augustus
Publicatiedatum: 16 september 2024
Het percentage instellingen met een adviesteam kennisveiligheid in 2023
Percentage
De aanstelling van adviesteams kennisveiligheid voorloopt voorspoedig bij de universiteiten: 85,7% instellingen heeft een adviesteam en 14,3% instellingen heeft een adviesteam in ontwikkeling. De hogescholen blijven hier nog achter: 40,5% instellingen heeft een adviesteam en slechts 8,1% instellingen heeft een adviesteam in ontwikkeling.
| Type instelling | ja | in ontwikkeling-deels | nee | onbekend-nvt |
|---|---|---|---|---|
| Universiteiten | 85,7 | 14,3 | 0 | |
| Hogescholen | 40,5 | 8,1 | 43,2 | 8,1 |
Bron: Kennisveiligheidsbeleid in het hoger onderwijs en onderzoek sectorbeeld hogescholen & sectorbeeld universiteiten.
Definitie: Het adviesteam kennisveiligheid bestaat uit een brede samenstelling van expertises. Gedacht kan worden bijvoorbeeld aan kennisveiligheid, integrale veiligheid, cyberveiligheid, HR- en juridische expertise.
Beschikbaar: Iedere 2 jaar (augustus)
Publicatiedatum: 16 september 2024
Het percentage universiteiten en hogescholen dat een risicoanalyse kennisveiligheid heeft uitgevoerd in de afgelopen drie jaar (2023)
Percentage
Bijna alle universiteiten hebben een risicoanalyse kennisveiligheid uitgevoerd in de afgelopen 3 jaar: 92,9%. Bij de resterende 7,1% is de risicoanalyse in ontwikkeling of deels uitgevoerd. Bij de hogescholen heeft 70,0% van de instellingen een risicoanalyse uitgevoerd en bij 8,1% is die in ontwikkeling.
| Type instelling | ja | in ontwikkeling-deels | nee | onbekend-nvt |
|---|---|---|---|---|
| Universiteiten | 92,9 | 7,1 | 0 | 0 |
| Hogescholen | 70 | 8,1 | 21,6 | 0 |
Bron: Kennisveiligheidsbeleid in het hoger onderwijs en onderzoek: Sectorbeeld hogescholen & Sectorbeeld universiteiten.
Definitie: Met een risicoanalyse identificeert een kennisinstelling welke risico's er zijn op het gebied van kennisveiligheid. Volgens de Leidraad wordt hierbij gekeken naar drie samenhangende factoren: (1) de inhoud van het onderzoek, (2) het land waar de betrokken samenwerkingspartner gevestigd is en (3) de samenwerkingspartner zelf. Door deze factoren integraal te bekijken, wordt een inschatting van de risico's gemaakt.
Beschikbaar: Iedere 2 jaar in augustus
Publicatiedatum: 16 september 2024
Het percentage universiteiten en hogescholen dat bewustwordingsactiviteiten omtrent kennisveiligheid uitvoert in 2023
Percentage
De meerderheid van alle universiteiten (64,3%) heeft bewustwordingsactiviteiten kennisveiligheid uitgevoerd in 2023, bij 28,6% zijn de activiteiten in ontwikkeling of deels uitgevoerd. Bij de hogescholen heeft 24,3% van de instellingen bewustwordingsactiviteiten uitgevoerd en is 10,8% in ontwikkeling.
| Type instelling | ja | in ontwikkeling-deels | nee | onbekend-nvt |
|---|---|---|---|---|
| Universiteiten | 64,3 | 28,6 | 7,1 | 0 |
| Hogescholen | 24,3 | 10,8 | 51,4 | 13,5 |
Bron: Kennisveiligheidsbeleid in het hoger onderwijs en onderzoek: Sectorbeeld hogescholen & Sectorbeeld universiteiten.
Definitie: Definitie van ‘gerichte bewustwordingsactiviteiten’: door middel van presentaties, nieuwsbrieven, workshops, kennisloketten en websites het personeel doelgericht op de hoogte brengen of houden. Bewustwordingscampagnes zijn gericht op een breed scala aan medewerkers: van wetenschappelijk personeel, tot managers en HR-personeel dat betrokken is bij werving en selectie van nieuwe medewerkers.
Beschikbaar: Iedere 2 jaar in augustus
Publicatiedatum: 16 september 2024