Overheidsfinanciering vormt één van de inkomstenbronnen voor de culturele en creatieve sector. Financiering van cultuur door het rijk, de provincies en gemeenten raakt alle facetten van de culturele praktijk en alle typen beoefenaars en instellingen en het publiek; direct via subsidies, indirect via investeringen in voorzieningen en infrastructuur of ondersteunen en stimuleren van activiteiten om publiek te bereiken en participatie te bevorderen. Alle drie de overheidslagen kennen een zelfstandig cultuurbeleid met een eigen geldstroom, maar kennen daarin ook een taakverdeling. Deze taakverdeling is gebaseerd op de afspraken die zijn vastgelegd in het Algemeen Kader Interbestuurlijke Verhoudingen Cultuur tussen OCW, IPO en VNG.
De totale overheidsuitgaven aan cultuur bedragen in 2021 bijna € 3,9 miljard. Hiervan nemen gemeenten met circa 53 procent het grootste deel voor hun rekening. Het aandeel van het rijk bedraagt ongeveer 38 procent en het aandeel van provincies 8 procent. Belangrijkste oorzaak voor de stijgende uitgaven in 2020 en 2021 door OCW zijn de extra uitgaven in het kader van de coronasteunmaatregelen. Zonder deze extra uitgaven blijft de verhouding tussen de verschillende overheidslagen op circa 60 procent gemeente, 30 procent rijk en 10 procent provincies zoals in voorgaande jaren.
Uitgaven aan cultuur door rijk, provincie en gemeenten
In procenten
Uitgaven aan cultuur door rijk, provincies en gemeenten 2017-2021
In mln. euro’s
| Periode | OCW (Artikel 14) | Provincies | Gemeenten | Totaal |
|---|---|---|---|---|
| 2017 | € 802 | € 302 | € 1.845 | € 2.948 |
| 2019 | € 1.032 | € 348 | € 1.921 | € 3.301 |
| 2020 | € 1.379 | € 342 | € 1.987 | € 3.708 |
| 2021 | € 1.479 | € 325 | € 2.061 | € 3.866 |
Bron: Uitgaven OCW, Artikel 14: Rijkfinancien.nl/ Jaarverslagen OCW/ Artikel 14. Uitgaven Provincies en gemeenten: CBS, Detaillering cultuurlasten gemeenten en provincies 2017, 2019, 2020 en 2021
Uitgaven aan cultuur buiten de cultuurbegroting
Deze uitgaven zijn exclusief de uitgaven aan cultuur via andere onderdelen van de OCW-begroting (Media, Onderwijs en Wetenschap) of de uitgaven via andere departementen, bijvoorbeeld het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor internationaal cultuurbeleid, Defensie of VWS. Daarnaast ondersteunt de overheid de culturele en creatieve sector niet alleen direct via directe uitgaven, maar ook via fiscale- en garantieregelingen. Voorbeelden hiervan zijn de Geefwet, het verlaagd btw-tarief op cultuuruitingen en de indemniteitsregeling. Ook kan het zijn dat bestedingen bij andere ministeries niet direct gericht zijn op cultuur, de creatieve industrie en erfgoed, maar dat deze sectoren daar wel deels van profiteren.
Rijksuitgaven aan cultuur
In 2021 besteedde de Rijksoverheid via de cultuurbegroting (OCW, artikel 14) bijna 1,5 miljard euro aan cultuur. Onderstaande figuren tonen de ontwikkeling van de uitgaven per sector tussen 2012 en 2021. Het zijn bruto uitgaven, niet gecorrigeerd voor inflatie. De totale uitgaven zijn in 2020 ruim 33 procent hoger dan in 2019 en in 2021 ruim 43 procent hoger ten opzichte van 2019. Belangrijkste oorzaak hiervan zijn de extra uitgaven in het kader van de coronamaatregelen; in 2020 € 341,7 miljoen en in 2021 € 411,4 miljoen. In de onderstaande grafieken wordt de ontwikkeling per sector weergegeven, mét en zonder coronasteun.
Ontwikkeling bruto rijksuitgaven aan cultuur 2012-2021 inclusief Corona steunmaatregelen in 2020 en 2021
Index vanaf 2012
NB: hier is gecorrigeerd voor de uitgaven aan de RCE per 2015. Deze zijn niet meegenomen. Aangezien dit bedrag stijgt (mede door stijging van programmagelden), is er sprake van een onderschatting van de uitgaven erfgoed.
| Periode | Kunsten | Erfgoed | Film | Letteren en bibliotheken | Creatieve industrie | Archieven | Cultuureducatie en amateurkunst | Bovensectoraal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2012 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 |
| 2013 | 62 | 88 | 84 | 90 | 107 | 102 | 90 | 91 |
| 2014 | 56 | 90 | 125 | 94 | 104 | 118 | 91 | 61 |
| 2015 | 56 | 103 | 126 | 106 | 99 | 130 | 93 | 52 |
| 2016 | 59 | 126 | 128 | 110 | 98 | 122 | 102 | 62 |
| 2017 | 64 | 99 | 133 | 110 | 105 | 124 | 100 | 49 |
| 2018 | 66 | 134 | 132 | 112 | 99 | 127 | 117 | 52 |
| 2019 | 70 | 163 | 141 | 122 | 119 | 131 | 122 | 42 |
| 2020 | 115 | 190 | 200 | 134 | 143 | 139 | 130 | 214 |
| 2021 | 126 | 176 | 261 | 178 | 215 | 137 | 167 | 244 |
Ontwikkeling bruto rijksuitgaven aan cultuur 2012-2021 exclusief Coronasteunmaatregelen in 2020 en 2021
Index vanaf 2012
NB: hier is gecorrigeerd voor de uitgaven aan de RCE per 2015. Deze zijn niet meegenomen. Aangezien dit bedrag stijgt (mede door stijging van programmagelden), is er sprake van een onderschatting van de uitgaven erfgoed.
| Periode | Kunsten | Erfgoed | Film | Letteren en bibliotheken | Creatieve industrie | Archieven | Cultuureducatie en amateurkunst | Bovensectoraal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2012 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 |
| 2013 | 62 | 88 | 84 | 90 | 107 | 102 | 90 | 91 |
| 2014 | 56 | 90 | 125 | 94 | 104 | 118 | 91 | 61 |
| 2015 | 56 | 103 | 126 | 106 | 99 | 130 | 93 | 52 |
| 2016 | 59 | 126 | 128 | 110 | 98 | 122 | 102 | 62 |
| 2017 | 64 | 99 | 133 | 110 | 105 | 124 | 100 | 49 |
| 2018 | 66 | 134 | 132 | 112 | 99 | 127 | 117 | 52 |
| 2019 | 70 | 163 | 141 | 122 | 119 | 131 | 122 | 42 |
| 2020 | 72 | 149 | 164 | 128 | 113 | 139 | 122 | 112 |
| 2021 | 81 | 147 | 153 | 132 | 141 | 137 | 151 | 70 |
OCW-Uitgaven aan cultuur, per sector
In mln. euro’s
Bovenstaande figuur geeft per sector inzicht in de uitgaven aan cultuur in 2021 via de cultuurbegroting (artikel 14) van OCW. In 2021 wordt het grootste deel van uitgaven besteed aan het beheer en behoud van musea en de monumentenzorg. Een kwart van de uitgaven aan cultuur ging naar de kunsten. Daaronder vallen de beeldende kunsten en de podiumkunsten.
| Sector | Bedrag |
|---|---|
| Podiumkunsten | 360 |
| Beeldende Kunst | 83 |
| Museum | 294 |
| Cultureel erfgoed | 211 |
| Letteren | 46 |
| Bibliotheken | 57 |
| Film | 126 |
| Creatieve industrie | 49 |
| Archieven | 71 |
| Bovensectoraal | 87 |
| Cultuureducatie en participtie | 94 |
Definitie: Landelijke uitgaven van OCW aan cultuur per sector in 2021
Bron: Intern OCW
Beschikbaarheid: jaarlijks
Publicatiedatum: juli 2023
Uitgaven provincies en gemeenten aan cultuur
Het CBS vraagt op verzoek van OCW aan provincies en gemeenten via de IV3-uitvraag de hoeveelheid financiën die is besteed aan cultuur. Deze cultuurlasten worden meegenomen uit de jaarrekeningen van gemeenten en provincies. Hieronder is te zien hoeveel provincies en gemeenten per sector in 2021 uitgaven aan cultuur. Deze sectorindeling is net iets anders dan bij de landelijke uitgaven, gezien deze cijfers uit de IV3-uitvraag komen.
Uitgaven provincies aan cultuur en media, per sector 2021
In mln. euro’s
Provincies gaven in 2021 zo’n €325 miljoen euro uit aan cultuur.
| Sector | Bedrag |
|---|---|
| Podiumkunsten | 40,22 |
| Beeldende kunst en vormgeving | 5,67 |
| Kunst- en cultuureducatie | 17,55 |
| Film en video | 3,54 |
| Musea | 43,54 |
| Historische archieven | 13,82 |
| Cultureel erfgoed | 113,56 |
| Bibliotheken | 43,97 |
| Lokale pers en omroep | 2,75 |
| Overig | 40,86 |
Definitie: Uitgaven van provincies aan cultuur per sector
Bron: CBS: https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/aanvullende-statistische-diensten/2022/detaillering-cultuurlasten-gemeenten-en-provincies-2020-2021
Beschikbaarheid: om de twee jaar
Publicatiedatum: juli 2023
Uitgaven gemeenten aan cultuur en media, per sector 2021
In mln. euro’s
Gemeenten gaven in 2021 bijna € 2,1 miljard uit aan cultuur.
| Sector | Bedrag |
|---|---|
| Beeldende kunst en vormgeving | 75 |
| Bibliotheken | 444 |
| Cultureel erfgoed | 109 |
| Film en video | 19 |
| Historische archieven | 71 |
| Kunst- en cultuureducatie | 188 |
| Lokale pers en omroep | 19 |
| Musea | 255 |
| Overig | 289 |
| Podiumkunsten | 590 |
Definitie: Uitgaven van gemeenten aan cultuur per sector
Bron: CBS: https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/aanvullende-statistische-diensten/2022/detaillering-cultuurlasten-gemeenten-en-provincies-2020-2021
Beschikbaarheid: om de twee jaar
Publicatiedatum: juli 2023
Uitgaven internationaal aan cultuur
Uitgaven aan cultuur als aandeel van de totale overheidsuitgaven in Europese landen 2011, 2015 en 2020
De grafiek laat de uitgaven aan cultuur van Nederland zien in vergelijking met andere Europese landen, als percentage van de totale overheidsuitgaven.
Met het aandeel van 1,1 procent overheidsuitgaven aan cultuur van de totale overheidsuitgaven ligt Nederland op het Europese gemiddelde. Maar Nederland is een relatief rijk land. Als we naar de uitgaven aan cultuur per hoofd van de bevolking in Europa zouden kijken, dan liggen de uitgaven van Nederland van 189 boven het Europees gemiddelde van € 128.
| Land | 2011 | 2015 | 2020 |
|---|---|---|---|
| European Union - 27 countries (from 2020) | 1 | 1 | 1 |
| Euro area - 19 countries (from 2015) | 1 | 1 | 0,9 |
| Belgium | 0,9 | 0,9 | 0,9 |
| Bulgaria | 1,1 | 1,5 | 1,1 |
| Czechia | 1,5 | 1,4 | 1,4 |
| Denmark | 1,2 | 1,2 | 1,2 |
| Germany (until 1990 former territory of the FRG) | 0,9 | 0,9 | 0,9 |
| Estonia | 2,7 | 2,6 | 2,1 |
| Ireland | 0,8 | 0,9 | 0,8 |
| Greece | 0,2 | 0,2 | 0,3 |
| Spain | 1,3 | 1 | 0,9 |
| France | 1,3 | 1,2 | 1,2 |
| Croatia | 1,4 | 1,4 | 1,4 |
| Italy | 0,6 | 0,7 | 0,6 |
| Cyprus | 0,9 | 0,7 | 0,6 |
| Latvia | 2,4 | 2,9 | 2,2 |
| Lithuania | 1,4 | 1,8 | 2,1 |
| Luxembourg | 1,1 | 1,1 | 1,1 |
| Hungary | 1,6 | 1,6 | 2,6 |
| Malta | 1,4 | 2,1 | 2 |
| Netherlands | 1,1 | 1 | 1,1 |
| Austria | 1,1 | 1 | 0,9 |
| Poland | 1,5 | 1,5 | 1,4 |
| Portugal | 0,7 | 0,4 | 0,6 |
| Romania | 1,1 | 1,2 | 0,9 |
| Slovenia | 1,6 | 1,5 | 1,3 |
| Slovakia | 1,4 | 1,2 | 1,4 |
| Finland | 1 | 0,9 | 0,9 |
| Sweden | 1,1 | 1 | 1,1 |
| Iceland | 5,2 | 2,5 | 2,5 |
| Norway | 1,3 | 1,3 | 1,3 |
| Switzerland | 1,2 | 1,2 | 1,2 |
Bron: Eurostat
Toelichting:
Eurostat gebruikt de COFOG classificatie (Classification of the Functions of Government) , die internationale vergelijking mogelijk maakt. Er is gebruik gemaakt van COFOG 08.2 Cultural Services. Hierdoor kunnen cijfers iets afwijken van de cijfers over overheidsuitgaven elders op OCW in Cijfers omdat daar gebruik wordt gemaakt van andere definities. De uitgaven bij Eurostat gaan zowel over lokale, regionale als landelijke overheidsuitgaven.
CULTURAL SERVICES (IS) Provision of cultural services; administration of cultural affairs; supervision and regulation of cultural facilities; operation or support of facilities for cultural pursuits (libraries, museums, art galleries, theatres, exhibition halls, monuments, historic houses and sites, zoological and botanical gardens, aquaria, arboreta, etc.); production, operation or support of cultural events (concerts, stage and film productions, art shows, etc.); grants, loans or subsidies to support individual artists, writers, designers, composers and others working in the arts or to organizations engaged in promoting cultural activities. Includes: national, regional or local celebrations provided they are not intended chiefly to attract tourists. Excludes: cultural events intended for presentation beyond national boundaries ; national, regional or local celebrations intended chiefly to attract tourists ; production of cultural material intended for distribution by broadcasting.
Klik hier voor meer informatie over de definities en berekeningen van Eurostat.
Overheidsuitgaven aan cultuur per hoofd van de bevolking in Europese landen 2011, 2015 en 2020
| Land | 2011 | 2015 | 2020 |
|---|---|---|---|
| Iceland | € 901,86 | € 872,68 | € 788,72 |
| Norway | € 403,88 | € 384,63 | € 370,22 |
| Luxembourg | € 402,27 | € 365,75 | € 328,86 |
| Denmark | € 299,08 | € 293,85 | € 285,62 |
| Switzerland | € 253,39 | € 242,08 | € 231,72 |
| France | € 238,25 | € 232,94 | € 229,40 |
| Sweden | € 237,80 | € 229,70 | € 216,80 |
| Austria | € 212,32 | € 207,13 | € 199,77 |
| Finland | € 198,32 | € 194,82 | € 192,93 |
| Netherlands | € 197,17 | € 194,31 | € 188,65 |
| Belgium | € 175,99 | € 172,28 | € 168,02 |
| Slovenia | € 150,82 | € 149,89 | € 147,53 |
| Euro area - 19 countries (from 2015) | € 144,04 | € 142,34 | € 140,68 |
| Ireland | € 145,95 | € 142,62 | € 134,38 |
| Spain | € 131,63 | € 132,25 | € 129,78 |
| Estonia | € 128,83 | € 130,28 | € 128,90 |
| European Union - 27 countries (from 2020) | € 130,58 | € 129,48 | € 128,37 |
| Germany | € 130,38 | € 128,81 | € 125,76 |
| Latvia | € 96,55 | € 100,85 | € 105,00 |
| Czechia | € 99,58 | € 99,10 | € 97,65 |
| Cyprus | € 88,72 | € 87,96 | € 83,90 |
| Italy | € 82,98 | € 81,03 | € 82,59 |
| Hungary | € 78,67 | € 79,71 | € 80,41 |
| Croatia | € 74,64 | € 75,78 | € 78,90 |
| Malta | € 96,63 | € 91,20 | € 77,93 |
| Slovakia | € 74,60 | € 74,21 | € 73,71 |
| Lithuania | € 60,54 | € 63,26 | € 66,14 |
| Poland | € 64,31 | € 64,41 | € 64,49 |
| Portugal | € 61,25 | € 62,42 | € 62,90 |
| Romania | € 29,53 | € 30,01 | € 30,86 |
| Bulgaria | € 21,29 | € 21,79 | € 22,57 |
| Greece | € 19,42 | € 19,89 | € 20,15 |
Bron: Eurostat
Toelichting:
Eurostat gebruikt de COFOG classificatie (Classification of the Functions of Government) , die internationale vergelijking mogelijk maakt. Er is gebruik gemaakt van COFOG 08.2 Cultural Services. Hierdoor kunnen cijfers iets afwijken van de cijfers over overheidsuitgaven elders op OCW in Cijfers omdat daar gebruik wordt gemaakt van andere definities. De uitgaven bij Eurostat gaan zowel over lokale, regionale als landelijke overheidsuitgaven.
CULTURAL SERVICES (IS) Provision of cultural services; administration of cultural affairs; supervision and regulation of cultural facilities; operation or support of facilities for cultural pursuits (libraries, museums, art galleries, theatres, exhibition halls, monuments, historic houses and sites, zoological and botanical gardens, aquaria, arboreta, etc.); production, operation or support of cultural events (concerts, stage and film productions, art shows, etc.); grants, loans or subsidies to support individual artists, writers, designers, composers and others working in the arts or to organizations engaged in promoting cultural activities. Includes: national, regional or local celebrations provided they are not intended chiefly to attract tourists. Excludes: cultural events intended for presentation beyond national boundaries ; national, regional or local celebrations intended chiefly to attract tourists ; production of cultural material intended for distribution by broadcasting.
Klik hier voor meer informatie over de definities en berekeningen van Eurostat.