Het tegengaan van (langdurig) verzuim en vrijstellingen is essentieel om ervoor te zorgen dat elk kind en iedere jongere een passende plek heeft in het onderwijs en zich kan ontwikkelen. Met de verzuimaanpak werken we aan het terugdringen van het aantal kinderen en jongeren dat (onnodig) geen onderwijs volgt. Deze pagina biedt inzicht in de landelijke trends en ontwikkelingen van de verschillende verzuimsoorten en vrijstellingen van onderwijs.

Deze aanpak rondom het terugdringen van verzuim staat niet op zichzelf maar is in brede zin onderdeel van de Verbeteraanpak Passend Onderwijs. De noodzaak om te blijven werken aan een verzuimaanpak blijkt uit deze verzuimcijfers. Hierbij is onze inzet drieledig: (1) we verscherpen én versterken via het wetsvoorstel Terugdringen schoolverzuim de preventieve verzuimaanpak van scholen, samenwerkingsverbanden en leerplichtambtenaren, (2) we creëren meer ruimte voor flexibiliteit en maatwerk met digitaal afstandsonderwijs en onderwijszorgarrangementen en (3) er is meer ruimte voor onderwijsaanbod aan niet-ingeschreven kinderen en jongeren zodat zij zich beter kunnen ontwikkelen.

Om zicht te krijgen in het verloop van de verschillende verzuimsoorten en vrijstellingen, wordt jaarlijks informatie verzameld van gemeenten over definitieve verzuimmeldingen onder leer- en kwalificatie plichtige leerlingen in Nederland. Jaarlijks leveren alle gemeenten cijfers over verzuim aan OCW via de Leerplichttelling. Deze worden daarna gedeeld met de Tweede Kamer.

Onderstaande grafiek geeft inzicht in het landelijke totaal aantal leer- en kwalificatieplichtige jongeren met gemeld verzuim. Binnen de grafiek wordt een uitsplitsing gemaakt naar:

  • Het aantal jongeren waarvoor het verzuim wordt afgehandeld via teruggeleiding of op een andere wijze is opgelost
  • Het eindresultaat – het aandeel jongeren waarbij het verzuim na teruggeleiding geregistreerd blijft

Thuiszittende Kinderen

Het totaal aantal leer- en kwalificatieplichtige jongeren met gemeld verzuim en het aandeel jongeren waarvoor het verzuim wordt afgehandeld via teruggeleiding of op een andere wijze is opgelost

Het totaal aantal leer- en kwalificatieplichtige jongeren met gemeld verzuim bleef in de eerste schooljaren tussen 2016-2017 en 2020-2021 op een vrijwel gelijk niveau. Vanaf het schooljaar 2021-2022 is sprake van een toename. Deze groei zet zich voort in de jaren daarna, al vlakt deze in 2023-2024 licht af ten opzichte van eerdere jaren.

Het aandeel jongeren waarvoor het verzuim wordt afgehandeld via terugleiding of op een andere wijze is opgelost, laat vanaf 2020-2021 een geleidelijke stijging zien. In vergelijking met eerdere jaren is dit aandeel in de laatste periode relatief hoog.

Het eindresultaat – het aandeel jongeren waarbij het verzuim na terugleiding geregistreerd blijft – neemt in de meest recente schooljaren eveneens toe. Deze oplopende trend is zichtbaar vanaf 2020-2021 en loopt door tot 2023-2024. De grafiek laat zo een verschuiving zien in de verhouding tussen het totaal aantal betrokken jongeren en de uitkomsten van de opvolging.

Bij verzuim kan een onderscheid worden gemaakt tussen absoluut verzuim en langdurig relatief verzuim langer dan vier weken. 
Absoluut verzuim betekent dat de jongere in leer- of kwalificatieplichtige leeftijd niet is ingeschreven bij een onderwijsinstelling en geen vrijstelling heeft. 
Langdurig relatief verzuim langer dan 4 weken betekent dat de jongere in leer- of kwalificatieplichtige leeftijd wel is ingeschreven op een school, maar de leerling langer dan vier weken continu (ongeoorloofd) verzuimt zonder dat er een vrijstelling is of een geldige reden of verklaring die door de leerplichtambtenaar als legitiem wordt beoordeeld.

Onderstaande grafiek toon het absoluut verzuim en langdurig relatief verzuim langer dan 4 weken over de afgelopen 8 jaren.

Thuiszittende kinderen

Verloop aantallen absoluut verzuim en langdurig relatief verzuim van afgelopen 8 schooljaren

Absoluut verzuim laat tot en met 2020-2021 een vrij stabiel beeld zien, met aantallen tussen de 4.500 en 5.500. Vanaf het schooljaar 2021-2022 is er een duidelijke omslag: het aantal neemt sterk toe en groeit in de jaren daarna door tot ruim 16.000 in 2024-2025. Deze ontwikkeling wordt grotendeels verklaard door de stijging van het aantal jongeren zonder voorgaande schoolinschrijving. Ook het aantal teruggeleidingen ontwikkelt zich in deze periode mee. Over de hele linie is sprake van een toename, met een tijdelijke daling in 2022-2023.

Langdurig relatief verzuim laat tot en met 2020-2021 juist een daling zien. In 2021-2022 blijft het aantal relatief laag, waarna het in de jaren daarna weer oploopt tot circa 4.800 in 2024-2025. Het aantal teruggeleidingen binnen deze categorie neemt, na een eerdere daling, geleidelijk weer toe.

Wanneer beide vormen van verzuim samen worden bekeken, ontstaat tot en met 2020-2021 een relatief stabiel totaalbeeld. Daarna volgt een duidelijke toename, voornamelijk gedreven door het absolute verzuim. Dit verklaart ook de scherpe stijging in het totaalbeeld van de afgelopen jaren. Het aantal teruggeleidingen groeit daarin mee, maar minder sterk dan de groei per verzuimsoort.

Landelijk beeld door de jaren heen: Vrijstellingen

DUO (Verzuim landelijk)

Deze visualisatie toont het verloop van de totale aantallen voor de vrijstelling van artikel 5 onder a en 5 onder b. Vrijstelling artikel 5 onder a stijgt gestaag. Vrijstelling artikel 5 onder b vertoont een gestage maar (in absolute aantallen) minder sterke stijging.