Op deze pagina staat de monitoringsmatrix voor ‘Toekomstbestendig stelsel voor vervolgonderwijs’. Dit is één van de subthema's van de beleidsprioriteit 'Een sterke basis en hoge kwaliteit' uit de begroting voor 2027 van OCW.
Wij werken aan hoge kwaliteit in onderwijs en wetenschap als basis voor een veerkrachtige samenleving. Door te investeren in de basisvaardigheden van leerlingen en studenten zorgen we ervoor dat iedereen een stevig fundament voor de toekomst meekrijgt. Tegelijkertijd versterken we de impact van wetenschappelijk onderzoek om nieuwe kennis te ontwikkelen en oplossingen te vinden voor maatschappelijke vraagstukken. Zo bouwen we aan een samenleving waarin talent, kennis en innovatie hand in hand gaan.
Sub-thema
Toekomstbestendig stelsel
Doel is om het stelsel op korte en lange termijn weerbaarder te maken voor dalende studentenaantallen en om in de (arbeidsmarkt)regio’s, in het bijzonder daar waar de impact van de dalende studentenaantallen het grootst is, een kwalitatief goed en divers mbo-, hbo- en wo-aanbod beschikbaar te houden.
De demografische krimp in Nederland leidt tot een daling in studentaantallen. Ook neemt het aantal internationale studenten af. Doordat de middelen van instellingen afhankelijk zijn van studentenaantallen, komt het opleidingsaanbod in een aantal regio’s onder druk te staan. Daar komt bij dat de optelsom van individuele keuzes niet optellen tot een landelijk / regionaal gewenst opleidingsaanbod.
Beleidsmaatregelen
Hbo, wo
Stabiliteit financiering:
Conform het coalitieakkoord het wijzigen van de financiering van het hbo en wo waarbij deze minder afhankelijk is van fluctuaties van studentenaantallen en de verkenning naar een stabieler bekostigingsstelsel voor de lange termijn.
Borgen landelijk dekkend opleidingsaanbod:
Tegen de achtergrond van teruglopende studentenaantallen en de arbeidsmarktkrapte is het nu zaak om de landelijke afstemming over het onderwijsaanbod door te ontwikkelen, zodat strategische keuzes over het onderwijsaanbod gemaakt worden. Hiertoe wordt beleid ontwikkeld in 2026 in gezamenlijkheid met de instellingen, waarbij het collectief verantwoordelijkheid nemen door de instellingen voor het landelijk opleidingsaanbod centraal staat.
Krimpmiddelen hbo 2022-2026:
De krimpmiddelen voor het hbo voor instandhouding van een toekomstbestendig, regionaal verankerd hbo-aanbod.
Mbo
Korte termijn aanpak - Regeling aanvullende middelen studentendaling MBO 2025 – 2027
Instellingen met vestigingen in de elf sterkst krimpende regio’s ontvangen aanvullende middelen in de periode 2025–2027. Deze instellingen hebben in 2025 gezamenlijk regioplannen ingediend waarin zij aangeven hoe zij deze middelen inzetten om tot een toekomstbestendig opleidingsaanbod te komen. Daarbij staat samenwerking tussen instellingen centraal. In 2026 is gestart met de uitvoering van de maatregelen uit de regioplannen door de instellingen en wordt de regeling door OCW met een jaar verlengd naar 2028. In 2027 wordt een verder vervolg gegeven aan de uitvoering van de plannen.
Langere termijn aanpak – Herziening van de bekostiging
De gehele financiële systematiek van het mbo wordt doordacht en de bekostiging wordt herzien. De nieuwe bekostigingssystematiek moet mbo-instellingen in staat stellen om een dekkend, maatschappelijk relevant en toegankelijk opleidingsaanbod te blijven bieden binnen een redelijke reisafstand voor studenten In 2027 vindt de beoordeling van het wetsvoorstel door de Raad van State plaats en kan, als de Kamer daartoe besluit, de behandeling in de Tweede Kamer plaatsvinden.
Wetsvoorstel modernisering regels voor beroepsonderwijs, educatie en vsv Caribisch Nederland
Dit wetsvoorstel integreert de Wet educatie en beroepsonderwijs BES en de Wet sociale kanstrajecten BES in de (Europees Nederlandse) Wet educatie en beroepsonderwijs om zo het onderwijsbeleid in Caribisch Nederland een impuls te geven en beter te laten aansluiten bij dat in Europees Nederland, maar wel met oog voor de lokale situatie en behoeften. Hiermee draagt het wetsvoorstel bij aan een toekomstbestendig stelsel in het hele koninkrijk.
Financiële middelen
Hbo, wo
3. Krimpmiddelen hbo 2022-2026:
Voor de regeling was oorspronkelijk € 90 miljoen beschikbaar (prijspeil 2022). In 2025 en 2026 is €50,1 miljoen toegevoegd aan de rijksbijdrage (prijspeil 2024). In 2027 vinden de laatste bestedingen van de instellingen plaats.
Mbo
1. Regeling aanvullende middelen studentendaling MBO 2025 – 2027
Voor de regeling was oorspronkelijk jaarlijks € 30 miljoen beschikbaar (€ 90 miljoen in totaal voor de periode 2025-2027). Inmiddels is er € 34 miljoen beschikbaar gesteld om de regeling naar 2028 te verlengen.
Op dit moment is er geen directe koppeling met beleidsindicatoren. Bij de invoering van de herziening van de bekostiging wordt dat opnieuw bezien. In algemene zin worden de monitoring van de Werkagenda mbo en onderstaande onderzoeken benut.
Onderzoek en monitoring
Hbo, wo
Naar een toekomstbestendig hogeronderwijssysteem: een internationale analyse van hoger onderwijsbeleid bij demografische druk op studentenaantallen”. KiTeS en Mellom Advisory, april 2026
Reshaping tertiary education systems (TES), gericht op het verbeteren van de ‘coördinatie’ van tertiaire onderwijssystemen’ (MBO-HBO en WO), met de OESO (eind 2028 eindrapport)
