Geachte bezoeker vanaf eind juni 2018 wordt de informatie van https://www.trendsinbeeldocw.nl getoond op OCW in cijfers. De informatie is alleen verplaats de inhoud is niet gewijzigd.

Cultuur en Media hebben publieke functies en waarden, die van belang zijn voor individuen en voor de samenleving als geheel. Een bloeiende cultuur- en mediasector dragen bij aan de vorming van onze identiteit, de ontplooiing en het geïnformeerd zijn van mensen, het creatieve en innovatieve vermogen van de samenleving, de ondernemingszin, de fysieke inrichting, de sociale binding en het aanzien van Nederland.

Kengetallen

Stelsel in beeld

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is verantwoordelijk voor de cultuur en –mediastelsels. Vanuit die rol waarborgt de minister een aantal publieke belangen, waarvan het niet vanzelfsprekend is dat ze vanzelf tot stand komen. In de Mediawet en verschillende cultuurwetten is vastgelegd dat de cultuur- en mediastelsels moeten voldoen aan criteria van:

  • verscheidenheid en pluriformiteit (inclusief bescherming van erfgoed),
  • spreiding (zowel geografische spreiding als toegankelijkheid),
  • kwaliteit
  • onafhankelijkheid

Aan de hand van deze begrippen maken we het functioneren van het Cultuur- en Mediastelsel inzichtelijk.

Jaarlijks brengt het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschapen de publicatie Cultuur in Beeld uit. De publicatie biedt een overzicht van cijfers over de cultuursector en een duiding van belangrijke ontwikkelingen. Data over erfgoed zijn te vinden op www.erfgoedmonitor.nl. Meer informatie over cultuurbeleid is te vinden op http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ocw/onderwerpen.

Het Nederlandse Cultuur en Mediabestel

Cultuurbestel

Het Nederlandse cultuur- en medialandschap is een samenspel van veel instellingen, organisaties en individuen. Het Rijk is wettelijk verantwoordelijk voor de instandhouding van het cultuuraanbod, zowel wat betreft de kwaliteit, diversiteit als toegankelijkheid. Tegelijkertijd verzorgt het Rijk (basis)voorzieningen die niet elders tot stand komen, ondersteunt het aanbod van andere overheden en marktpartijen en waarborgt bepaalde functies van het stelsel (zoals behoud van erfgoed, talentontwikkeling en Research & Development).

Mediabestel

Het medialandschap wordt gekenmerkt door een grote toename in de hoeveelheid media-aanbod dat voor het publiek beschikbaar is en sterke veranderingen in het mediagebruik. In de Mediawet is vastgelegd dat het Rijk verantwoordelijk is voor een onafhankelijk, gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig media-aanbod dat toegankelijk en betaalbaar is voor alle lagen van de bevolking. Het publieke mediabestel speelt daarin een belangrijke rol, als leverancier van aanbod dat kwalitatief hoogstaand is, onafhankelijk gemaakt is en veelal een uitgesproken Nederlandse signatuur heeft. Het Commissariaat voor de Media oefent toezicht uit op de naleving van de Mediawet.

Jaarlijks monitort het Commissariaat voor de Media de Nederlandse mediamarkten (dagbladen, tijdschriften, televisie, radio, internet, distributie). De resultaten hiervan zijn te vinden in de Mediamonitor.

1. Verscheidenheid en Pluriformiteit

Verscheidenheid in het cultuurbestel betekent een brede variëteit van cultuurvoorzieningen, met of zonder gerichte overheidssubsidie. Ondersteuning van het Rijk is bedoeld om erfgoed te beschermen en aanbod te verzekeren van voldoende omvang en kwaliteit. Verscheidenheid in het mediabeleid hebben tot doel om een evenwichtig beeld te geven van de samenleving en de pluriformiteit van onder de bevolking levende overtuigingen, opvattingen en interesses op maatschappelijk, cultureel en levensbeschouwelijk gebied te weerspiegelen. De nadruk van het rijksbeleid ligt daarbij op genres en functies die, vanwege kostenoverwegingen of gebrek aan omvang, niet voldoende in de markt tot stand komen (bijvoorbeeld vanwege grootschaligheid of het experimentele karakter). Op mediaterrein betekent dit onder andere dat het Rijk aandacht besteedt aan de concurrentiepositie van de Nederlandse film en ander Nederlands informatief, cultureel en educatief media-aanbod. Daarnaast werkt de overheid aan de landelijke herpositionering van de openbare bibliotheek als centrale publieke infrastructuur voor de kennissamenleving.

Meer weten over verscheidenheid en pluriformiteit? Zie:

2. Spreiding en Toegankelijkheid

Om bij te dragen aan de ontwikkeling van het individu en de samenleving, moeten cultuurvoorzieningen en de media in Nederland toegankelijk zijn voor een breed en divers publiek. Het Rijk is daarom verantwoordelijk voor spreiding van het Nederlandse cultuuraanbod. Dit betreft zowel geografische spreiding als toegankelijkheid (ongeacht woonplaats of sociaaleconomische achtergrond).

De geografische spreiding is expliciet opgenomen in de Wet op het specifiek cultuurbeleid (WSC). Het krijgt vorm door samenwerking van het Rijk met provincies en gemeenten. Op het terrein van toegankelijkheid heeft de overheid als doel dat kunst en cultuur open, betaalbaar en aansprekend is voor de hele samenleving. Waar nodig stimuleert het Rijk deelname aan activiteiten en aan bepaalde cultuurvormen waardoor de opbrengsten voor de maatschappij worden behouden. De toegankelijkheid van media-aanbod wordt verzekerd in de Mediawet. De wet regelt dat het media-aanbod van de publieke media-instellingen toegankelijk moet zijn. Met de landelijke publieke omroep worden in de prestatieovereenkomst afspraken gemaakt over het bereik.

Meer cijfers over spreiding en toegankelijkheid? Klik op de onderstaande links.

3. Kwaliteit

Een belangrijke doelstelling van het cultuurbeleid is hoge kwaliteit. Sommige aspecten van kwaliteit zijn niet eenvoudig of eenduidig te meten. In de kunstsector is bijvoorbeeld artistieke kwaliteit van groot belang. In de subsidiesystematiek wordt een oordeel daarover vooral aan professionals overgelaten. In de mediasector speelt de waardering van het publiek een rol bij het beoordelen van de kwaliteit van het aanbod. In de cultuursector zijn 'Internationale excellentie' en 'Gezonde bedrijfsvoering en ondernemerschap' beter meetbaar. Gezonde bedrijfsvoering en ondernemerschap zijn nauw verbonden aan doelmatigheid, doordat ze de productiviteit en effectiviteit vergroten en tegelijkertijd de subsidieafhankelijkheid van de cultuur- en mediasector beperken. Daarom is in 2009 gestart met het programma 'cultuurprofijt'. Hiermee wil het Kabinet culturele instellingen stimuleren om meer eigen inkomsten te verwerven.

De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) laat jaarlijks een onafhankelijk onderzoek door Ipsos uitvoeren naar het imago en de waardering van de NPO en commerciële omroepen onder de Nederlandse bevolking. De Nederlandse samenleving waardeert de NPO structureel hoger dan de waardering voor de commerciële omroepen.

Klik hier voor meer kengetallen over kwaliteit:

4. Onafhankelijkheid

Onafhankelijkheid van media is onmisbaar in een democratische samenleving. Wat we zien, horen en lezen beïnvloedt ons beeld van de wereld en onze opvattingen. Daarom moeten journalisten moeten onafhankelijk hun werk kunnen doen in Nederland en kunnen publiceren over wat ze willen.

Onafhankelijkheid is een belangrijke doelstelling in het mediabeleid, omdat media een prominente rol in onze democratie en cultuur hebben. Wat we zien, horen en lezen beïnvloedt ons beeld van de wereld en onze opvattingen. Daarom moeten journalisten moeten onafhankelijk hun werk kunnen doen in Nederland en kunnen publiceren over wat ze willen. De redactionele vrijheid en de vrijheid van meningsuiting zijn respectievelijk in de Mediawet 2008 en in de Grondwet geregeld. In Nederland is een hoge mate van persvrijheid. De omstandigheden waarin journalisten en nieuwsorganisaties hun werk moeten doen behoren tot de beste van de wereld.